Bilanço Esası Nedir?
Bilanço esası, Vergi Usul Kanunu'na göre birinci sınıf tüccarların ve bütün ticaret şirketlerinin uyguladığı, işletmenin varlık ve borçlarını dönem sonunda bilançoyla gösteren defter tutma yöntemidir.
Diğer Adları: Bilanço Esası Nedir, Birinci Sınıf Tüccar, Bilanço Usulü, İşletme Hesabı Esası Farkı
Bilanço Esasına Kimler Tabidir?
Vergi Usul Kanunu'nun 177. maddesi birinci sınıf tüccarları sayar: yıllık alım ya da satış tutarı kanundaki sınırı aşanlar, hizmet işinde yıllık hasılatı sınırı aşanlar, her türlü ticaret şirketleri, kurumlar vergisine tabi diğer tüzel kişiler ve bu esası kendi isteğiyle seçenler. Limited ya da anonim şirket kuran e-ticaret satıcısı, cirosundan bağımsız olarak bilanço esasına göre defter tutar.
Sınırların altında kalan şahıs işletmeleri 178. maddeye göre ikinci sınıf tüccardır ve işletme hesabı esasına göre defter tutar. Sınır tutarları her yıl güncellenir.
Bilanço Esası ile İşletme Hesabı Esası Arasındaki Fark Nedir?
İşletme hesabı esasında defter, dönemin gelir ve giderlerini iki taraflı bir tabloda gösterir; kazanç bu iki tarafın farkıdır. Bilanço esasında ise yevmiye, defteri kebir ve envanter defteri tutulur; dönem sonunda stok, alacak, borç ve sabit kıymetler bilançoda gösterilir. Kanun'un mükerrer 315. maddesine göre azalan bakiyeler usulüyle amortisman de yalnızca bilanço esasında seçilebilir.
Sınıf değişikliği iş hacmine bağlıdır: 180. maddeye göre bir dönemde sınırın yüzde 20'den fazla aşılması ya da arka arkaya iki dönem aşılması, izleyen dönemden itibaren birinci sınıfa geçişi gerektirir. Büyüyen bir mağazada defter düzeninin önceden hazırlanması gerekir; kayıtların mağaza ve pazaryeri verisiyle eşleşmesi muhasebe, ERP ve e-fatura entegrasyonu ile sağlanır.
Bilanço Esasında Sık Yapılan Hatalar
- Stok sayımını ihmal etmek. Dönem sonu stoku kazancı doğrudan etkiler.
- Sınıf geçişini geç fark etmek. Defter ve beyan düzeni yeniden kurulur.
- Alacak ve borçları mutabık kılmamak. Bilanço gerçeği yansıtmaz.
Bilanço Esası Hakkında Sık Sorulan Sorular
Şahıs şirketi bilanço esasına geçebilir mi?
Evet. Vergi Usul Kanunu'na göre ikinci sınıf tüccar dilerse bilanço esasına göre defter tutabilir. Geçişin vergi ve maliyet etkisini mali müşavirinizle birlikte değerlendirin.
Limited şirket işletme defteri tutabilir mi?
Hayır. Kanun her türlü ticaret şirketini birinci sınıf tüccar sayar; limited ve anonim şirketler bilanço esasına göre defter tutar.