Ödeme Yaşam Döngüsü (Payment Lifecycle) Nedir?
Ödeme yaşam döngüsü, bir ödemenin oluşturulmasından doğrulama, provizyon ve tahsilata, gerekirse iptal ya da iadeye kadar geçtiği durumların bütünüdür; siparişin ne zaman ödenmiş sayılacağı bu durumlara göre belirlenir.
Ödeme Yaşam Döngüsü Hangi Durumlardan Oluşur?
Durumların adı sağlayıcıya göre değişir; Stripe’ın ödeme nesnesindeki sıra şöyledir:
- Ödeme yöntemi bekleniyor: ödeme oluşturulmuş, kart ya da başka bir yöntem henüz eklenmemiştir.
- İşlem gerekiyor: 3D Secure gibi ek bir doğrulama adımı tamamlanmalıdır.
- İşleniyor: sonuç henüz kesinleşmemiştir; banka çekimi gibi yöntemlerde birkaç gün sürebilir.
- Tahsilat bekleniyor: provizyon alınmış, tutar henüz tahsil edilmemiştir.
- Başarılı: ödeme akışı tamamlanmıştır, sipariş güvenle karşılanabilir.
- İptal: ödeme geçersizleşir, bekleyen tutar serbest kalır.
Deneme başarısız olursa, örneğin banka reddederse, ödeme yeniden yöntem bekler duruma döner ve müşteri başka bir kartla tekrar deneyebilir. Başarılı ödemenin iadesi ayrı bir işlemle yapılır.
Ödeme Yaşam Döngüsünde Başlatılan ve Tahsil Edilen Ödeme Farkı
Provizyon tutarı kartta ayırır, tahsilat tutarı fiilen çeker, iade ise tahsil edilmiş tutarı geri gönderir. Sipariş durumu bu ayrımı izlemelidir: başlatılan ödeme, tahsil edilmiş ödeme değildir.
Örnek: Müşteri 3D Secure ekranından mağazaya döner ve teşekkür sayfasını görür. Sipariş, sağlayıcının kesin sonucu sunucuya bildirimle ulaşmadan ödenmiş sayılmaz; tarayıcının mağazaya dönmesi tek başına ödemenin alındığını göstermez.
Gecikmeli Ödeme Bildiriminde Ödeme Yaşam Döngüsü
Kartlı ödemelerde sonuç çoğunlukla hemen döner; banka çekimi gibi bazı yöntemlerde ise gecikir. Gecikmeli bildirimde ödeme işleniyor durumunda kalır ve bu sürede tahsilat güvence altında değildir. İşletmeler siparişi beklemede tutar, ödeme başarılı olmadan sevk etmez; sonuç sağlayıcının sunucuya gönderdiği bildirimle (webhook) izlenir.
Stripe PaymentIntent Örneğinde Ödeme Yaşam Döngüsü
PaymentIntent, Stripe’ın bir ödemeyi oluşturulmasından tamamlanmasına kadar izleyen API nesnesidir; her sağlayıcıda bulunan ortak bir standart değildir ve pazarlamadaki satın alma niyetiyle ilgisi yoktur. Çoğunlukla tek bir sepete ya da müşteri oturumuna karşılık gelir; tutarı, para birimini ve kabul edilen ödeme yöntemlerini taşır.
Ödeme yarıda kalıp sonra sürerse aynı nesne yeniden kullanılır; böylece tek alışverişin başarısız denemeleri aynı kayıtta ilişkilendirilir ve bir nesneye birden çok tahsilat denemesi bağlanabilir. Aynı alışveriş için ikinci nesne açılmasını önlemek üzere sepete bağlı bir tekrar önleme anahtarı (idempotency key) kullanılır.
Ödeme Yaşam Döngüsü Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ödeme ne zaman tamamlanmış sayılır?
Sağlayıcı ödemenin başarılı olduğunu bildirdiğinde. Gecikmeli bildirimli yöntemlerde bu bildirim gelene kadar sipariş beklemede tutulur.
Başarısız ödeme denemesi yeni bir ödeme kaydı açar mı?
Stripe’ta deneme başarısız olursa aynı ödeme nesnesi yeniden yöntem bekler duruma döner ve tekrar denenebilir. Böylece denemeler tek kayıtta toplanır.