Yan Ürün (By-Product) Nedir?

Bir ahşap atölyesinde masa tablası hazırlanırken belirli boyda sağlam parçalar da çıkabilir. Atölye bunları sonraki üretimde kullanacak biçimde ayırıyorsa onlar için ayrı ürün ve miktar kaydı açılabilir. Her kesimden çıkan her kıymığı stok kalemi yapmak gerekmez. Yan ürün olarak izlenen malzemenin tanımı, ölçüm biçimi ve kullanıldığı iş belli olmalıdır. Böylece beklenen miktarla gerçekten ayrılan miktar zaman içinde karşılaştırılabilir.

Ana ürün adetle satılırken yan ürün kilogramla takip edilebilir. Örneğin sabun üreticisinin kalıpları keserken ayırdığı yeniden işlenebilir parçalar her partide tartılır. Elli kalıp üretilmesi bir kilogram parça çıktığını kesinleştirmez. Parti büyüklüğü, kesim ayarı ve üretim koşulları sonucu değiştirebilir. Stok kaydı ölçüme dayanıyorsa yeniden kullanım için planlanan miktar gerçek depo durumuna yaklaşır. Ölçüm yapılmadığı hâlde standart miktarı gerçek olarak işlemek fark yaratabilir.

Üretici yan ürünü başka bir üründe kullanıyorsa onu doğru depoya alır ve sonraki tüketimle ilişkilendirir. Bağımsız satış yapılacaksa ambalaj, kalite şartı ve ürün tanımı ayrıca ele alınır. Üretim sırasında çıkmış olması malzemeyi otomatik olarak satışa uygun hâle getirmez. Maliyet dağıtımı çalışan sistemin ve işletmenin kurallarına göre açıkça kaydedilir. Böylece satılan ana ürünün maliyeti incelenirken yan ürüne verilmiş değer de anlaşılabilir.

Yan ürünü meydana getiren üretim emri saklanırsa partideki sapmalar geriye doğru incelenebilir. Örneğin aynı miktarda ana ürün çıkarken yeniden kullanılabilir kesim parçası sürekli azalıyorsa, bunun kesim düzeni, malzeme kalitesi veya farklı ölçüm yöntemiyle ilişkisi araştırılabilir. Tek bir partide gözlenen farktan tüm üretimin değiştiği sonucunu çıkarmadan benzer kayıtlar birlikte değerlendirilir. Yan ürünün miktarı başka partinin çıktısına eklenmeden önce kendi kaydında doğrulanır.