Ekran Okuyucu (Screen Reader) Nedir?

MDN’nin tanımıyla ekran okuyucu, ekranda görüleni görsel olmayan bir yolla, çoğunlukla metinden sese çeviriyle aktaran yazılımdır. Görme engelli kişiler, okuma yazma bilmeyenler ve öğrenme güçlüğü yaşayanlar için temel bir araçtır. Tarayıcı eklentisi olarak çalışanlar da vardır, ama çoğu ekran okuyucu işletim sistemi genelinde bütün uygulamalarda çalışır; VoiceOver ve Narrator bunlara örnektir.

Web sayfalarında ekran okuyucu, tarayıcının oluşturduğu erişilebilirlik bilgisini işletim sisteminin erişilebilirlik arabirimleri üzerinden okur. Başlıklar, bağlantılar, düğmeler, form alanları ve bunların adları ile durumları kullanıcıya bu bilgiden aktarılır.

Ekran okuyucular sayfanın baştan sona dinlenmesinin yanı sıra başlıklar, bağlantılar ya da form alanları arasında atlayarak gezinmeye de imkân verir. Bu nedenle başlık düzeyleri doğru sırada olmalı, bağlantı metinleri tek başına okunduğunda anlaşılmalı ve her form alanının bir etiketi bulunmalıdır.

Görsellerin alt metni, simge düğmelerin erişilebilir adı ve fiyat, stok ya da hata gibi değişen bilgilerin metin olarak sunulması, bu kullanıcının ürünü seçip ödemeyi tamamlayabilmesini belirler.

Örnek: Bir ekip yeni ödeme sayfasını VoiceOver açıkken yalnızca klavyeyle dener. Kart numarası alanının adsız bir metin alanı olarak okunduğunu, indirim kodu hatasının ise yalnızca kırmızı çerçeveyle gösterildiği için hiç okunmadığını fark eder. Alana etiket, hataya metin eklendikten sonra deneme tekrarlanır.

Otomatik erişilebilirlik tarayıcıları bu tür sorunların bir bölümünü bulur; okuma sırasının ve anlamın doğru olup olmadığı ekran okuyucuyla elle denenerek anlaşılır.