Esnaf odası kaydı, esnaf ve sanatkâr sayılan şahıs işletmesinin önce esnaf ve sanatkâr siciline, ardından bu kayıtla esnaf ve sanatkârlar odasına üye olmasıdır. 5362 sayılı Kanun'a göre sicil kaydı çalışmaya başlanan tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır ve Ticaret Bakanlığı'na göre isteğe bağlı değildir. İnternetten satış yapan şahıs işletmesi esnaf sınırının içindeyse esnaf odasına, dışındaysa tacir olarak ticaret siciline ve ticaret ya da ticaret ve sanayi odasına kaydolur; iki odaya birden üye olunmaz.

Bu yazı oda ve sicil sürecini, esnaf ile tacir ayrımını, sınır aşılınca ne olduğunu ve sık yapılan hataları anlatır. Şirket türünün seçimi şahıs şirketi mi limited şirket mi yazısında, satışa başlamak için gereken öteki kayıtlar e-ticaret için gerekli belgeler yazısında yer alır.

KonuEsnafTacir
SicilEsnaf ve sanatkâr siciliTicaret sicili
OdaEsnaf ve sanatkârlar odasıTicaret odası ya da ticaret ve sanayi odası
Tescil SüresiÇalışmaya başlamadan itibaren 30 günİşletmenin açılışından itibaren 15 gün
Kayıt SistemiESBİSMERSİS
Vergi UsulüBasit usul, işletme hesabı ya da vergiden muafBilanço esası ya da esnaf sınırını aşan işletme hesabı
Dayanak5362 sayılı Kanun6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 5174 sayılı Kanun

Esnaf ve sanatkârlar odası ile ticaret odası arasındaki fark

İki oda iki ayrı kanuna bağlıdır. Esnaf ve sanatkârlar odası 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu'yla düzenlenir. Ticaret odası, ticaret ve sanayi odası, sanayi odası ve deniz ticaret odası ise 5174 sayılı Kanun'la düzenlenir ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'nin (TOBB) bünyesindedir. Hangi odaya gidileceğini işletmenin kaydolduğu sicil belirler: esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı kişi esnaf odasına, ticaret siciline kayıtlı tacir bulunduğu yerdeki TOBB odasına kaydolur.

5362 sayılı Kanun iki odaya birden üyeliği yasaklar: esnaf odasına kayıtlı olan TOBB bünyesindeki odalara, bu odalara kayıtlı olan da esnaf odasına kaydedilemez. Ticaret Bakanlığı'nın esnaf ve sanatkârlar için yayımladığı soru ve cevaplar da aynı kuralı yazar. İki odada kaydı çıkan ya da bir odadan ötekine geçmek isteyen kişinin durumunu il ve ilçelerde mülkî amirin başkanlığındaki mutabakat komitesi karara bağlar; komitenin kararına on gün içinde asliye hukuk mahkemesine itiraz edilebilir ve mahkemenin kararı kesindir.

Tacir tarafında oda kaydı sicile bağlı yürür: 5174 sayılı Kanun'a göre ticaret siciline kayıtlı tacir bulunduğu yerdeki odaya kaydolmak zorundadır ve bir ay içinde kaydolmayan tacir oda tarafından re'sen kaydedilir. Limited ve anonim şirket Türk Ticaret Kanunu'na göre tacirdir. Şirketin ortağı ise, 5362 sayılı Kanun'a göre başka bir esnaflık faaliyeti yoksa, yalnızca ortaklık nedeniyle esnaf odasına üye yapılamaz.

Esnaf ile tacirin kaydı yan yana: esnaf ve sanatkâr sicili ile ticaret sicili, esnaf ve sanatkârlar odası ile TOBB odası, otuz ile on beş günlük tescil süresi, ESBİS ile MERSİS. İki odaya birden üye olunmaz.
Hangi odaya kaydolunacağını işletmenin kaydolduğu sicil belirler.

Esnaf ile tacir ayrımında bakılan ölçüler

5362 sayılı Kanun esnafı dört şartla tanımlar ve dördü birlikte aranır. Ticaret Bakanlığı'nın soru ve cevapları da aynı tanımı verir:

  • Meslek Kolu: Faaliyet, Esnaf ve Sanatkâr ile Tacir ve Sanayiciyi Belirleme Koordinasyon Kurulu'nun belirlediği meslek kollarından birine girer.
  • Bedenî Çalışma: Ekonomik faaliyet sermayeyle birlikte kişinin kendi bedenî çalışmasına dayanır.
  • Kazanç Düzeyi: Kazanç, kişiye tacir ya da sanayici niteliği kazandıracak miktarda değildir.
  • Vergi Usulü: Kişi basit usulde vergilendirilir, işletme hesabı esasına göre deftere tabidir ya da vergiden muaftır.

Kazanç şartının ölçüsü 2007/12362 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'ndadır ve Karar, Vergi Usul Kanunu'nun 177. maddesindeki bilanço esasına göre defter tutma hadlerine bağlanır. Maddenin (1) numaralı bendindeki alış ve satış limitlerinin ve (3) numaralı bendindeki karma limitin yarısını, (2) numaralı bendindeki iş hasılatı limitinin tamamını aşmayan kişi esnaf sayılır. Bilanço esasına göre defter tutan birinci sınıf tüccarlar ile işletme hesabına göre defter tutup bu sınırın dışında kalanlar tacirdir.

Türk Ticaret Kanunu bugün bu sınırın Cumhurbaşkanı kararıyla belirleneceğini söyler; Ticaret Bakanlığı ise mevzuat sayfasında 2007 Kararı'nı listelemeye devam eder. VUK 177'nin hadleri her yıl Vergi Usul Kanunu genel tebliğiyle yeniden belirlenir, esnaf sınırı da o yılın hadlerinden hesaplanır. Bu yüzden sınır tek bir rakam olarak ezberlenmez: kendi alış, satış ve hasılat tutarlarınızın hangi tarafta kaldığını mali müşavirinizle hesaplayın. Basit usulün kendi şartları ayrıdır ve esnaf sınırıyla aynı şey değildir.

Esnaf sayılmanın birlikte aranan dört şartı: meslek kollarından birine girmek, faaliyetin sermayeyle birlikte bedenî çalışmaya dayanması, kazancın tacir niteliği kazandırmaması, basit usul, işletme hesabı ya da vergiden muafiyet. Kazanç sınırı VUK 177 hadlerinden hesaplanır.
Dört şart birlikte aranır; kazanç sınırı her yıl o yılın VUK 177 hadlerinden hesaplanır.

E-ticaret meslek kolu ve internetten satış

Ticaret Bakanlığı, Koordinasyon Kurulu'nun 3 numaralı Kararı uyarınca meslek kollarını faaliyet kodlarıyla eşleştiren Sektör Meslek NACE Kodları listesini yayımlar. Güncel listede Elektrik, Elektronik, Bilgisayar sektörünün altında E-ticaret meslek kolu yer alır. Bu kol 47.91.14 numaralı NACE koduna, yani radyo, TV, posta yoluyla ya da internet üzerinden yapılan perakende ticarete karşılık gelir.

Bu satır internetten satışın esnaf meslek kolları arasında bulunduğunu gösterir; her internet satıcısının esnaf olduğunu göstermez. Meslek kolu dört şarttan yalnızca biridir; bedenî çalışma, kazanç düzeyi ve vergi usulü şartları da aranır.

Aynı iş yerinde birden çok konuda çalışan kişi esas faaliyetinin odasına kaydolur ve isterse öteki faaliyetleri için de sicil aracılığıyla kayıt yaptırabilir. Farklı iş yerlerinde farklı meslekler yapan kişi ise her biri için ayrı sicil ve oda kaydı açar.

Esnaf sicili ve esnaf odası kaydının sırası

Esnaf odası kaydı üç aşamada ilerler ve her aşama bir öncekine dayanır:

  1. Vergi Kaydı: Kişi vergi mükellefi olur ya da vergiden muaf olduğunu belgeler; 5362 sayılı Kanun sicile kayıtta bunun belgelenmesini ister.
  2. Esnaf Sicili: Esnaf, çalışmaya başladığı tarihten itibaren otuz gün içinde bağlı olduğu esnaf ve sanatkâr sicil müdürlüğüne tescil edilir ve kayıt Esnaf ve Sanatkârlar Sicil Gazetesinde ilan edilir.
  3. Oda Üyeliği: Sicile kaydolan kişinin bilgisi elektronik ortamda iş yerinin bulunduğu yerdeki ilgili meslek odasına, o meslek için oda yoksa karma odaya gönderilir; oda yönetim kurulu üyelik kararını ilk toplantısında verir. İş yeri seyyarsa ikametgâh esas alınır.

Kanun'a göre sicile kaydı yapılmayan kişi hiçbir şekilde odaya kaydedilemez; sicil kaydı olmadan doğrudan odaya başvurmak bu yüzden sonuç vermez. Sicil işlemleri Ticaret Bakanlığı'nın e-Devlet üzerinden çalışan Esnaf ve Sanatkârlar Bilgi Sistemi'nde (ESBİS) yürür. İşe başlama (tescil), değişiklik (tadil) ve işi bırakma (terkin) sicil müdürlüklerince elektronik ortamda yapılır ve Sicil Gazetesinde hemen yayımlanır.

Bakanlığa göre bu işlemlerde vergi levhası, kimlik fotokopisi ya da ikametgâh istenmez; bu bilgiler Maliye ve İçişleri bakanlıklarının sistemlerinden sorgulanır. 2015'ten beri sicil ve oda kaydında ustalık belgesi de aranmaz. Fotoğraf ve ustalık belgesi isteyen eski belge listeleri bu değişikliklerden önceye aittir; güncel listeyi bağlı olduğunuz sicil müdürlüğünden öğrenin.

Oda üyeliği için Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı ya da Türkiye'de sanat ve ticaret yapan yabancı olmak, medeni hakları kullanma ehliyetine sahip olmak, vergi mükellefi ya da vergiden muaf olmak ve TOBB bünyesindeki odalara kayıtlı olmamak gerekir. Yanınızda çalışan ve vergi mükellefi olmayan kalfa ya da çırak sicile ve odaya kaydolamaz.

Sicile ilk kayıtta sicil müdürlüğü bir kayıt ücreti alır, oda üyeliğinde ise yıllık aidat ödenir. Kayıt ücretinin alındığı yıl ayrıca aidat alınmaz; aidat nisan ve ekim aylarında iki eşit taksitte ödenir. Güncel tutarları bağlı olduğunuz odadan öğrenin.

Esnaf odası kaydının sırası: vergi kaydı ya da muafiyetin belgelenmesi, çalışmaya başladıktan sonra otuz gün içinde esnaf siciline tescil, Sicil Gazetesinde ilan, sicil bilgisinin meslek odasına gönderilmesi ve oda yönetim kurulunun üyelik kararı.
Sicile kaydı yapılmayan kişi odaya kaydedilemez.

Kayıt süresi ve kaydın zorunlu olması

5362 sayılı Kanun'a göre esnaf, yanında çalışanlar hariç, çalışmaya başladığı tarihten itibaren otuz gün içinde durumunu sicile tescil ve ilan ettirmekle yükümlüdür. Ticaret Bakanlığı da sicil ve oda kaydının zorunlu olduğunu, isteğe bağlı olmadığını yazar. Kanun sicil kaydını oda üyeliğinin olduğu kadar mesleki faaliyette bulunmanın da şartı sayar.

Kaydını yaptırmadığı tespit edilen esnaf, birlik tarafından ruhsat vermeye yetkili kurum ve kuruluşlara bildirilir; bu kurumlar sicil kaydı yapılana kadar faaliyeti durdurur. Belediyeler iş yeri açmak ya da mesleki faaliyette bulunmak isteyen esnaftan ruhsat için sicil tasdiknamesini ve oda üyelik belgesini ister. Kamu kurumları da oda üyeleriyle ilgili ruhsat ve ihale işlemlerinde oda belgesini arar.

Tacirin süresi farklıdır: Türk Ticaret Kanunu'na göre tacir ticari işletmesini açıldığı günden itibaren on beş gün içinde ticaret siciline tescil ettirir. Ticaret siciline ilişkin öteki yükümlülükler şahıs şirketi ve limited şirket karşılaştırmasında anlatılır.

Vergiden muaf satıcı ve oda kaydı

Gelir Vergisi Kanunu'nun 9. maddesindeki esnaf muaflığından yararlanan satıcı fatura düzenlemez, defter tutmaz ve beyanname vermez. Muaflığın şartları ve belgesi e-ticaret için gerekli belgeler yazısındadır.

Oda kaydı konusunda resmî kaynaklar açık bir cümle kurmaz. 5362 sayılı Kanun esnaf tanımına vergiden muaf meslek ve sanat sahiplerini de alır, üyelik şartları arasında vergiden muaf olmayı sayar ve sicile kayıtta muafiyetin belgelenmesini ister. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın muaflık belgeleri ise sicil ve oda kaydından söz etmez. Muaf satıcının sicil ve oda kaydı yaptırması gerekip gerekmediğini kendi durumunuz için bağlı olduğunuz esnaf ve sanatkâr sicil müdürlüğüne ya da odaya ve mali müşavirinize sorun.

Bu soru sigortalılığı da etkiler: 5510 sayılı Kanun gelir vergisinden muaf olanları esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlıysa Bağ-Kur kapsamına alır. Ayrıntılar e-ticaret Bağ-Kur yazısındadır.

Esnaf sınırının aşılması ve ticaret siciline geçiş

Esnaf siciline kayıtlıyken sonraki yıllarda yıllık alış ya da satış tutarı veya gayri safi iş hasılatı esnaf sayılma hadlerini aşan kişi, kendisi istemedikçe ticaret siciline ve TOBB odalarına kayda zorlanamaz. 5362 sayılı Kanun ve 2007/12362 sayılı Karar aynı kuralı yazar: sınırı aşan esnaf isterse esnaf odasında kalmaya devam eder.

Bu serbestliğin bir üst sınırı vardır. Alış, satış ya da iş hasılatı esnaf sayılma hadlerinin altı katını aşan kişinin kaydı, isteğine bakılmaksızın esnaf sicili aracılığıyla ticaret siciline aktarılır. Hatay İl Ticaret Müdürlüğü'nün mutabakat komitesi sayfası, altı kat kuralının esnaf olarak kaydolan kişiler için geçerli olduğunu belirtir.

Önce ticaret siciline kaydolan kişide ölçü değişir. Aynı sayfaya göre ticaret siciline kayıtlı ve bilanço esasına göre defter tutan kişi tacirdir; ticaret siciline kayıtlı olup işletme hesabı esasında defter tutan kişi ise esnaf hadlerini aşınca tacir sayılır. İlk kaydın hangi sicile yapıldığı, sonraki yıllarda hangi odada kalınacağını da etkiler.

Esnaf sınırının bir kısmı bilanço hadlerinin yarısına bağlı olduğu için esnaf sınırını aşmak her zaman bilanço esasına geçmek anlamına gelmez. Vergi Usul Kanunu'na göre bilanço hadlerini aşan tüccar birinci sınıf tüccar olur ve bilanço esasına göre defter tutar. Defter türünün değişmesi ve şirket türüne geçiş ayrı kararlardır; ikisini de mali müşavirinizle değerlendirin.

Esnaf sınırı aşılınca: hadlerin altında kalan esnaf kalır; hadleri aşan esnaf istemedikçe ticaret siciline zorlanmaz; hadlerin altı katını aşanın kaydı sicil aracılığıyla ticaret siciline aktarılır; önce ticaret siciline kaydolanda defter türüne bakılır.
Altı kat kuralı esnaf siciline kayıtlı olanlar içindir.

Kayıttan sonra değişiklik bildirimi ve kaydın silinmesi

Kayıt beyannamesindeki bilgilerde, örneğin iş yeri adresinde değişiklik olursa bu değişiklik en geç otuz gün içinde sicile bildirilir. Sicile her meslek için ayrı kayıt yapılır; yeni bir meslek eklemek de sicil işlemidir.

İşi bırakan esnafın sicildeki kaydı kendi talebiyle silinir (terkin). Vergi mükellefiyetini sildirip altı ay içinde yeniden mükellefiyet açtırmayan kişinin oda üyeliği de sona erer ve oda bunu on gün içinde yazılı olarak bildirir. Kanun silmeyi ilgilinin talebine bağladığı için vergi kaydını kapatmak sicil kaydını kendiliğinden silmez; terkin için sicile ayrıca başvurulur.

Oda kaydının e-ticaret sitesine etkisi

Kendi sitesinden satan esnaf, Ticaret Bakanlığı'na göre ETBİS kaydından önce ESBİS'e kayıtlı olmalıdır; tacir için bu kayıt MERSİS'tir. Yalnızca yurt içindeki bir pazaryerinden satan kişinin ETBİS kaydı yükümlülüğü yoktur. Sicil kaydı bu yüzden kendi sitesinden satacak esnafta sitenin yayına alınmasından önce biten işler arasındadır. ETBİS kaydının kendisi ayrı bir işlemdir.

Elektronik ticaret hizmet sağlayıcılarıyla ilgili Yönetmelik'e göre esnafın sitesinin ana sayfasındaki iletişim bölümünde, adı soyadı ve vergi kimlik numarasının yanında mensubu olduğu meslek odası, meslekle ilgili davranış kuralları ve bunlara elektronik erişim bilgisi de yer alır. Oda kaydı tamamlanmadan bu bölümün esnafa ait kısmı eksik kalır.

Esnaf odası kaydında sık yapılan hatalar

  • Süreleri Karıştırmak: Esnaf sicilinde süre çalışmaya başlamadan itibaren otuz gün, ticaret sicilinde işletmenin açılışından itibaren on beş gündür.
  • Doğrudan Odaya Başvurmak: Oda kaydı sicil kaydından sonra gelir; sicile kaydolmayan kişi odaya kaydedilmez.
  • İki Odaya Birden Üye Olmak: Kanun esnaf odası ile TOBB odalarına birlikte üyeliği yasaklar; çift kayıt mutabakat komitesinde çözülür.
  • Şirket Ortaklığıyla Esnaf Odasında Kalmayı Beklemek: Sermaye şirketinin ortağı, başka bir esnaflık faaliyeti yoksa, yalnızca ortaklık nedeniyle esnaf odasına üye olamaz.
  • Muaflığı Kayıttan Kurtuluş Sanmak: Kanun muaf esnafı da tanımına alır; kendi durumunuzu sicil müdürlüğüne ve mali müşavirinize sorun.
  • Sınırı Aşınca Kendiliğinden Geçiş Beklemek: Sınırı aşan esnaf isterse esnaf kalır; zorunlu aktarma hadlerin altı katı aşılınca gelir.
  • Terkini Unutmak: İşi bırakınca sicil kaydının silinmesi ayrıca istenir.
  • Değişikliği Bildirmemek: Kayıt beyannamesindeki değişiklik otuz gün içinde sicile bildirilir.
  • Eski Belge Listesine Güvenmek: ESBİS işlemlerinde vergi levhası, kimlik fotokopisi ve ikametgâh istenmez; ustalık belgesi şartı da kalkmıştır.

Bu yazı genel bilgilendirme içindir, hukuki görüş yerine geçmez.

Uzman desteği gerektiren durumlar

Hangi sicile ve odaya kaydolunacağı, vergi usulü ve şirket türü işletmenin mali müşaviriyle belirlenir; sicil ve oda işlemlerini işletme yürütür. AdPix, e-ticaret kurulumu sırasında mağazanın iletişim bölümünü işletmenin kayıt türüne göre hazırlar: esnafta ad soyad, vergi kimlik numarası ve meslek odası, tacirde ticaret unvanı ve MERSİS numarası yazılır. AdPix ETBİS kaydının adımlarında yol gösterir ve sitenin yayına alınmasını sicil kaydının tamamlanmasıyla birlikte planlar. Satışlar büyüyüp esnaf sınırı ya da şirket türü konusu açıldığında AdPix, e-ticaret danışmanlığı kapsamında bu değişikliğin mağaza, pazaryeri hesapları ve site bilgilerine yansımasını işletmeyle birlikte planlar.

Esnaf odası kaydı için diğer rehberler

Esnaf odası kaydı hakkında sık sorulan sorular

Esnaf odasına kayıt zorunlu mu?

Evet. 5362 sayılı Kanun'a göre esnaf ve sanatkârlar çalışmaya başladıkları tarihten itibaren otuz gün içinde bağlı oldukları sicile tescil ve ilan yaptırmakla yükümlüdür. Ticaret Bakanlığı'na göre sicil ve oda kaydı zorunludur, isteğe bağlı değildir; oda kaydı sicil kaydından sonra yapılır.

Hem esnaf odasına hem ticaret odasına üye olunabilir mi?

Hayır. Esnaf ve sanatkârlar odasına kayıtlı kişi ticaret odasına, ticaret ve sanayi odasına, sanayi odasına ya da deniz ticaret odasına kaydedilemez; bu odalara kayıtlı olan da esnaf odasına kaydedilemez. İki odada kaydı çıkan kişinin durumunu mutabakat komitesi karara bağlar.

İnternetten satış yapan şahıs işletmesi esnaf sayılır mı?

Yalnızca internetten satmak yetmez. Ticaret Bakanlığı'nın meslek kolları listesinde e-ticaret meslek kolu vardır; esnaf sayılmak için ayrıca faaliyetin sermayeyle birlikte bedenî çalışmaya dayanması, kazancın esnaf sınırını aşmaması ve basit usul, işletme hesabı ya da vergiden muafiyet şartı aranır.

Esnaf sicili ile oda kaydı arasındaki fark nedir?

Esnaf sicili, esnafın tescil edildiği ve kaydın Sicil Gazetesinde ilan edildiği kayıttır; işlemler ESBİS üzerinden yürür. Oda kaydı sicilden sonra gelir: sicil bilgisi iş yerinin bulunduğu yerdeki meslek odasına gönderilir ve oda yönetim kurulu üyelik kararını verir. Sicil kaydı olmadan odaya kayıt yapılmaz.

Esnaf sınırı aşılırsa ticaret odasına geçmek zorunlu mu?

Esnaf siciline kayıtlı kişi sonraki yıllarda esnaf sayılma hadlerini aşarsa kendisi istemedikçe ticaret siciline ve ticaret odasına kayda zorlanmaz. Hadlerin altı katını aşan kişinin kaydı ise sicil aracılığıyla ticaret siciline aktarılır. Hangi tarafta kaldığınızı mali müşavirinizle hesaplayın.

Etiketler

  • Esnaf Odası
  • Esnaf Sicili
  • Esnaf ve Tacir Ayrımı
  • ESBİS
  • Ticaret Odası
  • Şahıs İşletmesi
Bu yazıyı paylaşınXLinkedInWhatsApp