e-İrsaliye zorunluluğu her e-ticaret satıcısını kapsamaz. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın 509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği'ne göre e-İrsaliye; sayılan sektörlerdeki mükellefler, Başkanlığın yazılı bildirim yaptığı mükellefler ve e-Fatura uygulamasına kayıtlı olup brüt satış hasılatı 2021 ya da sonraki bir hesap döneminde 10 milyon TL ve üzerinde olanlar için zorunludur. Kapsamda olmayan satıcı için uygulama isteğe bağlıdır; ama kargoyla gönderilen malın yanında Vergi Usul Kanunu'nun 230. maddesine göre her durumda bir sevk belgesi bulunur.

Durumunuze-İrsaliyeDayanak
Yalnızca İnternetten SatışTek başına zorunluluk doğurmaz; isteğe bağlı geçilebilirTebliğ IV.3.2
e-Fatura Kaydı ve Eşiği Aşan HasılatZorunlu; şartın sağlandığı hesap dönemini izleyen dönemin yedinci ayı başındanTebliğ IV.3.5, IV.3.6
e-Fatura Kaydı Olmayan İşletmeCiro bendi işlemez; e-Fatura zorunluluğu ayrıca incelenirTebliğ IV.3.5, IV.1.4
Sayılan Sektörde FaaliyetZorunlu; şartın sağlandığı ayı izleyen dördüncü ayın başındanTebliğ IV.3.5, IV.3.6
Başkanlıktan Yazılı BildirimZorunlu; bildirimde verilen sürede, en az üç ay hazırlık süresiyleTebliğ IV.3.5
İsteğe Bağlı Geçiş YapılmışBütün müşterilere, kayıtlı olmayanlara da e-İrsaliye düzenlenirTebliğ V.5.3

Bu yazı genel bilgilendirme içindir, hukuki görüş yerine geçmez.

e-İrsaliye zorunluluğu kapsamındaki mükellefler

509 Sıra No.lu Tebliğ'e göre e-İrsaliye yeni bir belge türü değildir; Vergi Usul Kanunu'nun 230. maddesinde düzenlenen sevk irsaliyesinin elektronik hâlidir ve kâğıt sevk irsaliyesiyle aynı hukuki niteliği taşır. Belgenin tanımı e-İrsaliye sözlük maddesindedir.

Tebliğ'in IV.3.5 numaralı bölümü zorunluluğu dört başlıkta toplar:

  • Sektör Bentleri: ÖTV (I) listesindeki mallar için EPDK lisansı alanlar, ÖTV (III) listesindeki malların imalatçı, ithalatçı ve ana bayileri, maden ruhsatı sahipleri, şeker imalatçıları, demir-çelik eşya (GTİP 72 ve 73) imal, ithal ya da ihraç edenler (basit usul hariç), Gübre Takip Sistemi kullanıcıları ve sebze-meyve komisyoncu ve tüccarları.
  • İnşaat Demiri İzleme Sistemi: bu sisteme geçmesi zorunlu olanlardan brüt satış hasılatı 2024 ya da sonraki hesap dönemlerinde 1 milyon TL ve üzeri olanlar.
  • Ciro Bendi: e-Fatura uygulamasına kayıtlı olup brüt satış hasılatı (ya da satışlarıyla gayrisafi iş hasılatı) 2021 veya sonraki hesap dönemlerinde 10 milyon TL ve üzeri olanlar.
  • Yazılı Bildirim: Başkanlık, riskli ya da vergiye uyum düzeyi düşük bulduğu mükellefleri faaliyet, sektör ve cirodan bağımsız olarak, en az üç ay hazırlık süresi vererek e-İrsaliye'ye geçirebilir.

Bu bentlerin dışında kalan mükellef için e-İrsaliye zorunlu değildir; isteğe bağlı geçmek için önce e-Fatura uygulamasına dahil olmak, hazırlığı tamamlamak ve Tebliğ'deki usule göre başvurmak gerekir. GİB'in e-İrsaliye Uygulama Kılavuzu'na göre uygulamaya kayıtlı mükellef, uygulamaya başladığı ayın sonundan itibaren bütün müşterilerine e-İrsaliye düzenler.

e-İrsaliye zorunluluğu için dört durum: sayılan sektörde faaliyet varsa şartı izleyen dördüncü ayın başından; e-Fatura kaydı varken hasılat eşiği aşıldıysa izleyen hesap döneminin yedinci ayı başından; yazılı bildirim varsa bildirimdeki sürede zorunludur; hiçbiri yoksa isteğe bağlıdır.
Zorunluluğu sektör, ciro ya da Başkanlığın yazılı bildirimi doğurur.

Brüt satış hasılatı eşiği ve geçiş zamanı

Ciro bendi sektörden bağımsız olduğu için e-ticaret satıcısını en çok ilgilendiren benttir. Eşik, 22.01.2022 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 535 Sıra No.lu Tebliğ'le bugünkü hâlini aldı: 2018, 2019 ya da 2020 hesap dönemleri için 25 milyon TL, 2021 ve sonraki hesap dönemleri için 10 milyon TL.

Geçiş zamanı bende göre değişir. Ciro bendinde Tebliğ'in kalıbı, eşiği aşan mükellefin "müteakip hesap döneminin yedinci ayı başından itibaren" e-İrsaliye'ye geçmesidir. Tebliğ'deki kurala göre örneğin 2025 hesap döneminde eşiği aşan mükellef, 2026 hesap döneminin yedinci ayının başından itibaren e-İrsaliye düzenler. Sektör bentlerinde süre, şartın sağlandığı ayı izleyen dördüncü ayın başında dolar.

Ciro bendinde geçiş zamanı üç aşamada: eşiğin aşıldığı hesap döneminde e-Fatura kaydı ve brüt satış hasılatı birlikte aranır; izleyen hesap döneminin yedinci ayının başından itibaren e-İrsaliye düzenlenir; uygulamaya başlanan ayın sonundan itibaren bütün müşterilere e-İrsaliye düzenlenir.
Tebliğ'deki kurala göre geçiş, eşiğin aşıldığı yılı izleyen hesap döneminin yedinci ayında başlar.

e-Fatura kullanıcısı olmak ile e-İrsaliye zorunluluğu arasındaki fark

e-Fatura, e-Arşiv Fatura ve e-İrsaliye aynı Tebliğ'de, ama ayrı bölümlerde ve ayrı şartlarla düzenlenir. e-Fatura'ya geçmiş olmak e-İrsaliye zorunluluğunu kendiliğinden doğurmaz; e-İrsaliye'nin ciro bendi e-Fatura kaydını önkoşul olarak arar ve kendi eşiğine bakar.

UygulamaEşik ya da ŞartDayanak
e-FaturaBrüt satış hasılatı 2022 ve sonrası için 3 milyon TL; internetten satış yapanlarda 500 bin TLTebliğ IV.1.4
e-Arşiv FaturaUygulamaya dahil olmayanlar için 01.01.2026'dan itibaren tutara bakılmaksızın; basit usul ve işletme hesabı esasında 01.01.2027'den itibarenTebliğ IV.2.4.3
e-İrsaliyee-Fatura kaydıyla birlikte 2021 ve sonrası için 10 milyon TL hasılat ya da sektör şartıTebliğ IV.3.5

e-Fatura ya da e-Arşiv Fatura düzenleyen satıcının sevk belgesi yükümlülüğü de sürer; bu yükümlülük Vergi Usul Kanunu'ndan gelir.

Siparişte ve kargoda irsaliyenin yeri

Vergi Usul Kanunu'nun 230. maddesine göre mal alıcıya teslim edilmek üzere satıcı tarafından taşınıyor ya da taşıttırılıyorsa sevk irsaliyesini satıcı düzenler ve irsaliye taşıtta bulunur; bu cümle satıcının kargoyla gönderdiği malı da kapsar. Nihai tüketicinin perakende aldığı malı kendisinin taşıdığı durumda fatura ya da perakende satış fişi varsa irsaliye aranmaz; bu istisna alıcının kendi taşıdığı alışveriş içindir.

509 Sıra No.lu Tebliğ'in internetten satışı düzenleyen IV.2.4.5 numaralı bölümüne göre bu satışlarda sevk edilen malın yanında şu belgelerden biri bulunur: sevk irsaliyesi, e-İrsaliyenin bir örneği ya da onu doğrulatan özel kodlu belgenin kâğıt çıktısı, sevk irsaliyesi yerine geçen e-Arşiv Faturanın kâğıt çıktısı veya ödeme kaydedici cihazın fatura bilgi fişi. İnternet satışı faturasının zorunlu bilgileri e-ticaret muhasebe entegrasyonu yazımızdadır.

Faturanın irsaliye yerine geçmesinin şartlarından biri, Tebliğ'in V.5.1 ve V.5.2 numaralı bölümlerine göre faturanın malın teslimi anında düzenlenmesidir. Siparişi kargodan günler önce faturalayan satıcıda bu şartın karşılanıp karşılanmadığı mali müşavirle netleştirilir. Şartların tamamı ve fatura süresiyle ilişkisi fatura kesme süresi yazımızda anlatılır.

e-İrsaliye kullanan satıcıda belge, sevkiyatın şu noktalarında yer alır:

  1. Fatura Önce Kesildiyse: e-İrsaliye faturanın tarihini ve numarasını taşır; faturanın not alanına malın sonra sevk edileceği ve e-İrsaliyenin ayrıca düzenleneceği yazılır.
  2. Sevkten Önce: e-İrsaliye düzenlenir ve Başkanlığın sistemine başarıyla iletilir; özel entegratör kullanılıyorsa belgenin entegratöre iletilmesi sevkiyat için yeterlidir.
  3. Taşıma Sırasında: araçta e-İrsaliyenin bir kâğıt çıktısı bulunur ya da belge elektronik olarak görüntülenir; çıktıda ıslak imza gerekmez.
  4. Teslimden Sonra: alıcı, fiili sevk tarihinden itibaren yedi gün içinde kabul ya da kısmi kabul yanıtı verebilir; yanıt zorunlu değildir.
İnternet satışında sevk edilen malın yanında bulunabilecek dört belge: sevk irsaliyesi; e-İrsaliyenin bir örneği ya da onu doğrulatan özel kodlu belgenin çıktısı; malın teslimi anında düzenlenmiş, irsaliye yerine geçen e-Arşiv Fatura çıktısı; ödeme kaydedici cihazın fatura bilgi fişi.
Malı kargoyla gönderen satıcı, bu belgelerden birini malın yanına koyar.

e-İrsaliyenin düzenlenme anı ve taşıdığı bilgiler

Kılavuza göre bakılan zaman, belgenin düzenlenme tarihi değil, e-İrsaliye üzerinde yazan fiili sevk tarihi ve saatidir; fiili sevk zamanı düzenleme zamanından önce olamaz. Kural, malın yola çıkmasından önce belgenin düzenlenmiş ve sisteme iletilmiş olmasıdır.

Tebliğ'e göre e-İrsaliyede şu bilgiler zorunludur:

  • Belge Bilgisi: düzenleme tarihi ve belge numarası.
  • Düzenleyen: adı soyadı ya da ticaret unvanı, adresi, vergi dairesi ve vergi kimlik numarası.
  • Müşteri: adı soyadı ya da unvanı, varsa vergi dairesi ve numarası, adresi ve farklıysa teslimat adresi.
  • Mal: taşınan malın cinsi ve miktarı.
  • Fiili Sevk Zamanı: fiili sevk tarihi ile saat ve dakika olarak sevk zamanı.
  • Karekod ya da Barkod: içeriği Başkanlıkça belirlenen doğrulama kodu.

Kılavuz bunlara aracın plaka ve şoför bilgilerini ya da taşıyan kargo firmasının bilgilerini ekler. Alıcı sevk sırasında belli değilse belge "Muhtelif Müşteriler" tipinde düzenlenir. Alıcı e-İrsaliye kullanıcısı değilse de e-İrsaliye düzenlenir ve alıcıya elektronik ya da kâğıt olarak iletilir. Bilgilerin bir kısmı sevk anında eksikse belge taslak olarak kaydedilip sevkte tamamlanır; onaylanmamış taslağın hukuki geçerliği yoktur.

Hatalı e-İrsaliye ve geri gelen mal

Kılavuza göre e-İrsaliye iptal edilmez. Alıcı ya da malın tamamı hatalıysa alıcı, mal fiilen sevk edilmeden önce belgeyi ret yanıtıyla reddedebilir. Fiili sevkten sonra verilen ret yanıtı hükümsüzdür; bu durumda malı taşıyan ya da taşıttıran yeni bir e-İrsaliye düzenler.

Alıcı adreste bulunamadığı ya da malı kabul etmediği için geri getirilen veya başka bir alıcıya yönlendirilen mal için de yeni e-İrsaliye düzenlenir. İadenin fatura tarafı iade faturası, hatalı faturanın iptali e-Arşiv fatura iptali yazımızda anlatılır.

Hatalı e-İrsaliyede iki durum: sevkten önce alıcı ya da malın tamamı hatalıysa alıcı ret yanıtı verebilir; sevkten sonra verilen ret hükümsüzdür, malı taşıyan yeni e-İrsaliye düzenler. Geri getirilen ya da başka alıcıya yönlendirilen mal için de yeni belge düzenlenir. e-İrsaliye iptal edilmez.
e-İrsaliye iptal edilmez; yol, belgenin sevkten önce mi sonra mı düzeltildiğine göre değişir.

Düzenlenmeyen ya da kâğıtta düzenlenen irsaliyenin sonucu

509 Sıra No.lu Tebliğ'in IV.3.7 numaralı bölümüne göre zorunlu olduğu hâlde e-İrsaliye'ye süresinde geçmeyen ya da e-İrsaliye olarak düzenlenmesi gereken sevk irsaliyesini e-İrsaliye olarak düzenlemeyen veya almayan mükellef hakkında, kâğıt sevk irsaliyesi düzenleyen ve alanlar dahil, Kanun'daki cezai hükümler uygulanır.

Vergi Usul Kanunu'nun 353. maddesinin birinci fıkrasının 2 numaralı bendi, sevk irsaliyesinin düzenlenmemesi, bulundurulmaması ya da elektronik düzenlenmesi gerekirken kâğıtta düzenlenmesi için özel usulsüzlük cezası öngörür. Aynı bende göre belgenin düzenlenmediği, işlemin muhataplarınca beş iş günü içinde idareye bildirilirse ceza üç kat uygulanır. Kanun'un 127. maddesi ise taşıtta fatura ya da sevk irsaliyesi bulunmadığında vergi inceleme görevlilerine, belgeler gösterilene kadar aracı trafikten alıkoyma yetkisi verir.

Tebliğ'in V.7 numaralı bölümü kâğıt belgenin cezasız kaldığı hâlleri sayar: kamu ya da ispat edilmek kaydıyla mükellefin veya entegratörün sistemindeki arıza ve bakım, mali mühür ya da e-imza aracının arızası veya çalınması, Başkanlığın duyuruyla izin verdiği hâller ve mücbir sebep; süre geçirilmemek kaydıyla. Mükellefin kendi nedenleriyle kâğıt belge düzenlemesi bu hâllere girmez.

e-İrsaliyede sık yapılan hatalar

  • e-Fatura Eşiğini e-İrsaliye Eşiği Sanmak: internetten satışta e-Fatura için bakılan hasılat sınırı ile e-İrsaliye'nin 10 milyon TL'lik eşiği ayrıdır.
  • Geçiş Ayını Yanlış Saymak: ciro bendinde geçiş, eşiğin aşıldığı hesap dönemini izleyen dönemin yedinci ayının başındadır.
  • Şartı Taşımayan Faturayla Göndermek: teslim anında düzenlenmeyen fatura irsaliye yerine geçmez; malın yanında Tebliğ'in saydığı sevk belgelerinden biri bulunmalıdır.
  • Geçişten Sonra Kâğıt İrsaliyeye Dönmek: e-İrsaliye kullanıcısı, Tebliğ'in saydığı arıza ve mücbir sebep hâlleri dışında kâğıt sevk irsaliyesi kullanamaz.

Uzman desteği gerektiren durumlar

Siparişleriniz birden çok kanaldan geliyor, hasılatınız eşiğe yaklaşıyor ya da paket belgeleri elle hazırlanıyorsa fatura, sevk belgesi ve kargo kaydı birlikte planlanmalıdır. AdPix, muhasebe, ERP ve e-fatura entegrasyonu kapsamında mağazanızı muhasebe programınıza ya da ERP'nize bağlar, e-fatura ve e-arşiv faturanın siparişten düzenlenmesini kurar ve aktarımı yayından önce deneme kayıtlarıyla sınar; e-ticaret danışmanlığı kapsamında da sipariş ve kargo süreçlerini inceler. Zorunluluğun sizin için başladığı tarih ve hasılat hesabı için mali müşavirinize danışın.

e-İrsaliye zorunluluğu için diğer rehberler

e-İrsaliye zorunluluğu hakkında sık sorulan sorular

e-İrsaliye için brüt satış hasılatı eşiği kaç liradır?

509 Sıra No.lu Tebliğ'e göre e-Fatura uygulamasına kayıtlı mükellef için eşik, 2021 ve sonraki hesap dönemlerinde 10 milyon TL'dir; 2018, 2019 ve 2020 hesap dönemleri için 25 milyon TL idi. Eşik, 22.01.2022 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 535 Sıra No.lu Tebliğ'le bu hâlini aldı.

Eşiği aşan satıcı e-İrsaliye'ye ne zaman geçer?

Tebliğ'deki kurala göre eşiği aşan mükellef, şartı sağladığı hesap dönemini izleyen hesap döneminin yedinci ayı başından itibaren e-İrsaliye düzenler. Sayılan sektörlerdeki mükelleflerde ise süre, şartın sağlandığı ayı izleyen dördüncü ayın başında dolar.

e-Fatura'ya geçen satıcı e-İrsaliye'ye de geçmek zorunda mı?

Kendiliğinden zorunda değildir. e-Fatura ve e-İrsaliye ayrı bentlerde ve ayrı eşiklerle düzenlenir; e-İrsaliye'nin ciro bendi e-Fatura kaydını önkoşul olarak arar ve ayrıca 10 milyon TL'lik hasılat eşiğine bakar. Eşiği aşmayan ve sektör bentlerine girmeyen satıcı için e-İrsaliye isteğe bağlıdır.

Kargoya verilen siparişin yanında hangi belge bulunur?

Tebliğ'e göre internet satışında sevk edilen malın yanında sevk irsaliyesi, e-İrsaliyenin bir örneği ya da onu doğrulatan özel kodlu belgenin çıktısı, irsaliye yerine geçen e-Arşiv Faturanın kâğıt çıktısı veya ödeme kaydedici cihazın fatura bilgi fişi bulunur. Vergi Usul Kanunu'nun 230. maddesine göre malı taşıttıran satıcı bu belgeyi düzenler.

e-İrsaliye düzenlemeyen zorunlu mükellefe hangi yaptırım uygulanır?

Tebliğ, e-İrsaliye'ye süresinde geçmeyen ya da irsaliyeyi kâğıtta düzenleyen zorunlu mükellef için Kanun'daki cezai hükümlerin uygulanacağını yazar. Vergi Usul Kanunu'nun 353. maddesi bu durumda özel usulsüzlük cezası öngörür. Sistem arızası ve mücbir sebep gibi Tebliğ'in V.7 bölümünde sayılan hâllerde ceza kesilmez.

Etiketler

  • E-İrsaliye
  • Sevk İrsaliyesi
  • E-Fatura
  • E-Arşiv Fatura
  • Vergi Usul Kanunu
Bu yazıyı paylaşınXLinkedInWhatsApp